केही वर्षअघि नेपालले लोडसेडिङ अन्त्य भएको घोषणा गर्दा देशभर त्यसलाई ठूलो उपलब्धिका रूपमा हेरियो। अन्धकारको युग समाप्त भएको भनियो, उज्यालो नेपालको सपना पूरा भएको दाबी गरियो। तर आज पनि देशका विभिन्न भागका नागरिकले बारम्बार एउटै समस्या भोगिरहेका छन् – कुनै दिन एक घण्टा, कुनै दिन तीन–चार घण्टा, त कुनै दिन अझ लामो समयसम्म बिजुली अवरुद्ध हुने अवस्था। त्यसैले धेरैको प्रश्न छ, लोडसेडिङ साँच्चै अन्त्य भएको हो कि केवल नाम मात्र फेरिएको हो ?

आधिकारिक रूपमा अहिले लोडसेडिङ छैन। नेपाल विद्युत प्राधिकरणले पनि मागभन्दा उत्पादन कम भएर तालिका बनाएर बिजुली काट्ने अवस्था नरहेको बताउँदै आएको छ। तर नागरिकको अनुभव भने फरक छ। जब गर्मी बढ्छ, विद्युत खपत बढ्छ र त्यससँगै विभिन्न स्थानमा प्रसारण लाइन, सबस्टेशन वा वितरण प्रणालीमा समस्या देखिन थाल्छ। त्यसपछि आउने सूचना लगभग उस्तै हुन्छ – “प्राविधिक समस्याका कारण विद्युत सेवा अवरुद्ध भएको छ, मर्मत कार्य जारी छ।”

प्रश्न के हो भने यो समस्या नयाँ होइन। वर्षौंदेखि दोहोरिँदै आएको विषय हो। हरेक गर्मीमा प्रणालीमा दबाब बढ्छ भन्ने कुरा सम्बन्धित निकायलाई थाहा छ। हरेक वर्ष विद्युत खपत बढिरहेको तथ्य पनि नयाँ होइन। सरकारले स्वयं विद्युतीय चुलो, विद्युतीय सवारीसाधन र अन्य विद्युतीय उपकरणको प्रयोग बढाउन प्रोत्साहन गरिरहेको छ। तर यदि खपत बढ्ने कुरा पहिल्यै अनुमान गरिएको थियो भने त्यसलाई धान्न सक्ने पूर्वाधार निर्माण किन समयमै भएन ?

नेपाल अहिले बिजुली उत्पादन अभावको देश होइन। विभिन्न जलविद्युत आयोजना सञ्चालनमा आएका छन्, उत्पादन क्षमता विगतको तुलनामा धेरै बढेको छ र वर्षायाममा भारततर्फ विद्युत निर्यातसमेत भइरहेको छ। तर नागरिकले स्वाभाविक रूपमा सोध्ने प्रश्न हो – जब बिजुली उत्पादन बढेको छ भने घरमा बत्ती किन बारम्बार निभिरहेको छ ? समस्या उत्पादनमा होइन भने प्रसारण र वितरण प्रणालीमा हो कि ? यदि हो भने वर्षौंदेखि देखिएको कमजोरी अझै किन सुधार हुन सकेन ?

अर्कोतर्फ उपभोक्ताको दायित्व भने लगातार बढिरहेको छ। विद्युत महसुल समयमै तिर्नुपर्छ, विभिन्न शुल्क तिर्नुपर्छ, र अब थप कर तथा भ्याटको विषय पनि चर्चामा छ। सरकारले राजस्व उठाउने विषयमा कडाइ गरिरहेको छ, तर सेवा गुणस्तरका विषयमा नागरिकले त्यति नै स्तरको सुधार अनुभूति गर्न सकेका छैनन्। बिल तिर्न एक दिन ढिला भए जरिवाना लाग्छ, तर घण्टौंसम्म बिजुली अवरुद्ध हुँदा त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्नको स्पष्ट उत्तर अझै भेटिँदैन।

लोडसेडिङ अन्त्य भएको घोषणा भएको करिब एक दशक पुग्न लाग्दा पनि नागरिकले अझै नियमित रूपमा विद्युत अवरोध भोग्नुपरेको अवस्था आफैंमा गम्भीर बहसको विषय बनेको छ। समस्या कहिलेकाहीँ आउनु स्वाभाविक हुन सक्छ, तर हरेक वर्ष उस्तै प्रकृतिका समस्या दोहोरिनु र समाधानको आश्वासन मात्र दोहोरिनु भने व्यवस्थापकीय असफलताको संकेतका रूपमा हेरिन थालेको छ।

नेपालले लोडसेडिङ अन्त्य गरेको दाबी गरेको धेरै वर्ष बितिसकेको छ। अब नागरिकलाई नयाँ घोषणा चाहिएको छैन। उनीहरू केवल एउटा उत्तर खोजिरहेका छन् – यदि समस्या वर्षौंदेखि थाहा थियो भने यसको स्थायी समाधान किन भएन ? बिजुली उत्पादन बढेको तथ्य महत्वपूर्ण हुन सक्छ, तर जनताका लागि सफलता तब मात्र अर्थपूर्ण हुन्छ जब बिजुली केवल उत्पादन भएर होइन, निरन्तर, भरपर्दो र अवरोधरहित रूपमा घरसम्म पुग्छ।